موسیقی عاشورایی باعث وحدت ملی است

مجید کیانی

[ نوازنده سنتور و مدرس موسیقی ]

نوا‌ها و سرودهای مذهبی در کشور ما همواره با شعر و موسیقی همراه بوده است، به همین خاطر است که اگر امروز روی بسیاری از نواهایی که در موسیقی مذهبی‌امان به کار می‌بریم، تحقیق کنیم به اولین چیزی که می‌رسیم‌‌ همان موسیقی ملی ما یعنی موسیقی دستگاهی است. در این میان، واقعه‌ی عظیم «عاشورا» که دستمایه‌ی بسیاری از موسیقی‌های مذهبی  قرار گرفته است، کاملا مبتنی بر موسیقی دستگاهی است. آنچه در این میان جالب است، آنکه نه تنها در استان‌های مختلفِ کشور که حتی در کشورهای همجوار نیز این نوا‌ها که بر پایه‌ی موسیقی دستگاهی است، مورد استفاده قرار می‌گیرد و بسیاری از  نوحه‌ها در دستگاهِ «شور» یا «ماهور» نواخته شده و آوازها نیز بیشتر در ابوعطا یا دشتی است. در حالی که هریک از این مناطق گویش، زبان و موسیقی خاص خود را دارند؛ برای مثال اگر نوحه‌ای در آذربایجان، خراسان یا جنوبِ ایران خوانده می‌شود، باید برخاسته از موسیقی هر کدام از این مناطق باشد؛ اما این مساله کمتر به چشم می‌خورد و بیشتر از یک موسیقی واحد استفاده می‌شود و به همین خاطر است که این مراسم و این موسیقی است که به «وحدت ملی» بیشتر می‌انجامد.

این مساله در تلاوت قرآنِ مجید نیز وجود دارد و و آیاتِ کتاب مقدس معمولا در «ماهور» و سوره‌ها در دستگاه همایون خوانده می‌شوند. اذان‌ها نیز از این قاعده پیروی می‌کنند و در دستگاه‌های موسیقی ما خوانده می‌شوند. ما پنج آواز داریم که یکی از آن‌ها بیات زند یا بیات ترک است و گوشه‌ای در این آواز وجود دارد به نام «روح الارواح» که اذان زنده‌یاد «موذن‌زاده اردبیلی» از این گوشه الهام گرفته شده است.

البته این مساله به ذوق هر خواننده‌ای بستگی دارد که می‌تواند با چه دستگاه یا آوازی ارتباط بهتری برقرار کند و آن را ارایه بدهد، همان‌طور که ما اذان‌هایی را می‌توانیم در دشتی، ابوعطا، ماهور، قانون و حتی نوا داشته باشیم.

برای مناجات خوانی هم همین گونه است. همین طور مناجات خوانی  و تعزیه نیز بر اساسِ موسیقی دستگاهی است.چون این شعر‌ها جنبه معنوی دارند و گویی اشعارش مناسب مناجات است ولی می‌تواند با هر دستگاه و هر آوازی که مورد نظر خواننده است اجرا شود.

چاووش‌خوانی نیز در دستگاه «ماهور» در گوشه نیشابورک یا «نوا» است. بر همین اساس، نوحه‌هایی که در این ماه شنیده می‌شود، نیز بر اساس ردیف‌های موسیقی دستگاهی با وجود غمگین بودم از غمی سخن می‌گویند که با غصه و غم‌های روزمره ما خیلی متفاوت است. درواقع غم سازنده‌ای است که می‌تواند به تعالی منجر شود؛ به قول سعدی: «غم و شادی بر عارف چه تفاوت دارد؟» در این واقعه نوعی شکوه و عظمتِ پیروزی وجود دارد و وقتی به سخنان حضرت زینب(س) مراجعه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که سخنان ایشان به همین جا منتهی می‌شود، پس اگر چنین اهداف بلندی در عاشورا هست در نتیجه موسیقی آن نیز باید یک فضای بلند معنوی داشته باشد که‌‌ همان نشاط زندگی است.

نکاتی در مورد چگونگی و شرایط تمرین

یک جمله جالب از فرانتس لیست آهنگساز مجارستانی:

?تکنیک تمرین،مهمتر از تمرین تکنیک است..

?یک بدن آزاد جزع جدایی ناپذیر تمرین است..عضلات بدن را رها کنید…به نوع نشستن و چگونگی موقعیت دستها فکر کنید و با آسودگی خاطر تمرین کنید

برنامه ریزی برای تمرین:

۱_انتخاب تمرین هدفمند
۲_تنوع در تمرینها
۳_زمان تمرین
۴_زمان استراحت بین تمرین

تمرین باید پله پله بر حسب دشواری انجام شود

اتود در تمرین روزانه باید بخش مهم برنامه تمرین باشد

تمرین باید روزانه و در زمان مقرر انجام شود

باید برای تمریتن تکنیک و قطعه وقت مشخصی قرار داد

استراحت بین تمرین بسیار مهم است میانگین هر ۵۰ دقیقه تمرین ۱۰ دقیقه استراحت

با ریتم کند تمرین کنید تا به پیچیدگی تکنیکی و ریتمی اثر مسلط شوید

قطعه را جمله جمله حفظ کنید…حفظ کردن قطعه فرصت میدهد تا در ایجاد و تنوع صدا(سونوریته…)خلاقیت بیشتری داشته باشید

تکرار یکی از ارکان مهم تمرین است…تکرار ما را به نواختن عادت میدهد

مهمترین رکن ایجاد کیفیت، تکراراست

تمرین باید با تفکر باشد….اگر بعصی از تکنیکهای خاص با سرعت قابل اجرا نیست سرعت تفکر را افزایش دهید یعنی انتقال نت از مغز به دست

نتها و ملودی را زمزمه کنید

قطعه را دقیق و با تفکر تکرار کنید اگر قسمتی از قطعه را با نت اشتباه یاد بگیرید در حافظه ثبت میشود

موقع تمرین قسمتها یا میزانهایی را که در اجرای آن مشکل دارید علامت گذاری کنید و بعد جداگانه آنها را تمرین و تکرار کنید

اگر درتمرین یک قطعه به تسلط نمیرسید تمرین آنرا به وقت دیگری موکول کنید

گاهی لازمه تمرین یک قطعه پیچیده را هفته ها به تاخیر انداخت

موقع تمرین افکار مزاحم را ازخود دور کنید

ازویژگیهای یک تمرین خوب تمرکز است…حرکات بدون تمرکز در حافظه مانده حین نوازندگی ایجاد مزاحمت میکند

تمرینهای کهنه و بی نتیجه انجام ندهید

تمرینهای بدون تفکر و بیهوده باعث عدم اعتماد به نفس میشود و شما را به مشکل میاندازد و مشکلات روحی ایجاد میکند .

نگارش مطلب : طوفان تیموری

رباب، ساز اصیل و فراموش شده ایرانی

محمد نسیم خوش نواز نوازنده و استاد موسیقی کشور افغانستان و مقیم ایران معتقد است که رباب ساز سنتی خراسان قدیم و اصیل ایرانی این روزها به بوته فراموشی سپرده شده است.

خوش نواز می گوید بیشتر سازهایی که نوازندگان دو کشور دوست و برادر یعنی ایران و افغانستان می نوازند با هم مشترک  بوده و فرقی ندارد.

این استاد صاحب سبک موسیقی اضافه می کند: که برخی سازها ریشه ایرانی از خراسان قدیم دارد هرچند امروزه فراموش شده اند اما نوازندگان افغان این ساز را یار و همدم خود می دانند.

محمدنسیم خوش نواز ادامه داد: که هر چند نغمه فرهنگی دو کشور ایران و افغانستان خیلی به هم نزدیک است ولی در واقع موسیقی یک زبان بین المللی است که هر کسی در هر کجای دنیا می تواند با نُت های مشترک آن را بنوازد، اما متون و اشعار کمی با هم فرق دارد. ادامه مطلب …

اهمیت حفظ کردن قطعات موسیقی

هیچ چیز بدون  حفظ کردن فرا گرفته نمیشود

بدون درک ماهیت حفظ کردن هرگز نخواهید توانست نتها را از سریع ترین و موثر ترین راه فرا بگیرید..فراگیری هر دانشی همیشه به مفهوم حفظ کردن است

حفظ کردن منوط به توجه،علاقه،تحلیل و مشاهده میشود ادامه مطلب …

نکات مهم در نوازندگی

نکات مهم در نوازندگی که همواره باید بخاطر داشت:

۱ – خود را به همراهی در ابتدای شروع جملات ملودی با یک حرکت و ریتم خاص محدود نکنید. روشهای دیگر در مکانهای مختلف را آزمایش کنید.

۲ – خود را به قسمت میانی ساز یا بخشهایی از ساز که به آن تسلط بیشتری دارید محدود نکنید. از همه وسعت ساز خود استفاده ادامه مطلب …